Arnhem
HISTORISCH MUSEUM ARNHEM
'Ik heb een steen verlegd...
'
De IJssel van Arnhem tot Zutphen
[24 april 2009 t/m 4 april 2010]
De tentoonstelling 'Ik heb een steen verlegd...' in het Historisch
Museum Arnhem neemt de bezoeker mee van Arnhem tot Zutphen
en laat de veranderingen op en langs de IJssel in de loop van de eeuwen
zien aan de hand van thema's op cultuurhistorisch, economisch en
toeristisch gebied. De titel 'Ik heb een steen verlegd...' is afgeleid van
het lied De Steen van Bram Vermeulen: 'Ik heb een steen verlegd in een
rivier op aarde, het water gaat er anders dan voorheen (...)'.
Arnhem wordt altijd direct in relatie gebracht met de Rijn. Bij Arnhem stroomt
echter nog een andere rivier: de IJssel. Slechts vier kilometer van Arnhem splitst
de Rijn zich in de Neder-Rijn en de IJssel. Dit is het begin van de bijna 125
kilometer lange rivier die via Zutphen, Deventer en Kampen uitmondt in het
Ketelmeer, respectievelijk IJsselmeer.
De IJssel is tussen 600 en 950 na Chr. ontstaan en daarmee nog een relatief
jonge rivier. Deze snel stromende rivier is altijd een doorvoerroute van
goederen geweest met als historisch hoogtepunt de tijd van het verbond van
Hanzesteden waar Arnhem van 1441 tot 1615 toe behoorde. De scheepvaart
op de IJssel heeft in haar geschiedenis veel te kampen gehad met lage
waterstanden wat het varen bemoeilijkte. Om de rivier beter bevaarbaar
te maken is de loop van de IJssel in de loop van de eeuwen verschillende
malen verlegd. Daarnaast kent deze rivier veel bochten en een sterk verval
waardoor schippers goed op hun hoede moeten zijn, willen ze niet tegen
een krib aanvaren.
Op de tentoonstelling wordt aandacht besteed aan deze veranderingen van
de loop van de rivier, evenals aan de scheepvaart, de overstromingen en de
sporen en gebouwen in het landschap die verwijzen naar de geschiedenis
van de rivier, zoals sluizen, bruggen, kolken en de IJssellinie. Ook worden de
karakteristieke IJsseldorpen, bekend van het dagboek van schrijver Jacob van
Lennep en het Verkadeboek 'De Ysel' van Jac. Thijsse, in beeld gebracht. Evenals
de vele buitenplaatsen gelegen in het 'Gelders Arcadië', het voor Nederland
unieke landschap van het in de twee laatste IJstijden ontstane heuvellandschap
van de Veluwezoom en het lager gelegen land met de kronkelende IJssel.
Vooral in de 18de en 19de eeuw werd dit gebied door de adel en rijke burgerij
ontdekt als de ideale plek om buitenplaatsen en kastelen te bouwen.
In 'Ik heb een steen verlegd..., De IJssel van Arnhem tot Zutphen wordt
gebruik gemaakt van schilderijen, prenten en tekeningen, foto's, ansichtkaarten,
fi lms, interviews en citaten uit gedichten en reisverhalen. De
Arnhemse kunstenaar Mamabart zal speciaal voor deze tentoonstelling een
serie eigentijdse impressies van de IJssel maken. Bij deze tentoonstellingen
zullen diverse activiteiten worden georganiseerd. De tentoonstelling is tot
stand gekomen in samenwerking met het Gelders Archief, de Gelderland
Bibliotheek en de Volksuniversiteit te Arnhem.
In samenwerking met het Gelders Archief is de tentoonstelling deels vanaf 24april te zien op www.mijngelderland.nl/ijssel
